60. Loslaten van illusies om trauma te genezen

Hoe kan therapie genezen 60.

Naast het ontwikkelen van gezonde delen (zie blog 58 en 59), is het volgens Ruppert (2012) noodzakelijk voor genezing dat iemand zijn eigen illusies gaat herkennen en wil opgeven. Dit proces kan veel tijd kosten. Een illusie kun je niet zomaar opgeven. Het wordt vaak juist uit alle macht gehandhaafd.

De realiteit verandert voortdurend, maar een gecreëerde werkelijkheid staat stil. Iemand die een deel van zichzelf heeft afgesplitst om bepaalde gevoelens niet meer te hoeven meemaken, heeft dat stukje van wereld stilgezet. Bovendien zal hij dat stukje ook stil en bevroren willen houden uit angst om de gevoelens die hij daarmee uit de weg gaat, alsnog te gaan ervaren. Iemand kan daarbij allerlei gedachten, gevoelens en herinneringen hebben ontwikkeld die fungeren als een schild tegen wat er zich in werkelijkheid heeft afgespeeld.

Alleen als iemand kan gaan zien en erkennen dat hij door een afsplitsing bepaalde gevoelens buiten de deur houdt en daarom heen een verhaal of schijnwerkelijkheid gemaakt heeft om die afsplitsing in stand te houden, kan er een ingang ontstaan naar gezondere vormen van voelen, denken en ervaren en kan de illusie worden losgelaten.

Ik moet hier denken aan Karen Horney (1991) en het loslaten van het ideale zelfbeeld (zie blog 7 en 8). Een cliënt heeft vaak zijn eigen ideale waarden ontwikkeld die tot nu toe helder, duidelijk, juist en veilig voelden. Het is angstig om onder de ogen te zien dat datgene wat iemand als veilig ervaart juist een belemmering kan zijn voor groei. Illusies, bluf, trots, make-belief en onkwetsbaarheid moeten plaatsmaken voor het aangaan van de werkelijkheid en allerlei moeilijke gevoelens die je vaak liever niet wilt ervaren, zoals gevoelens van eenzaamheid, schaamte, verlies, verdriet of vernedering.

Hoeveel tijd het kost om illusies en trauma’s achter je te laten en hoe vaak je dit moet doen, is moeilijk in te schatten. Bij sommige cliënten gaat het snel, binnen enkele dagen, bij anderen duurt het weken, maanden, soms ook jaren, afhankelijk van het soort trauma en hoe toegankelijk het trauma of de traumatische periode is. Vooral het losmaken van het gezin van herkomst kan soms bijzonder lang duren.

Enorme moed nodig om zich los te maken

Franz Ruppert (2012) heeft vaak in zijn praktijk gezien dat het moeilijk is voor kinderen om zich los te maken van een familie die hun kwaad heeft aangedaan. Ze hebben het vroegere systeem van het gezin verregaand verinnerlijkt. Ze hebben veel strategieën aangeleerd om in een dergelijk familie te overleven. Ze spelen het spel mee en zwijgen erover naar de buitenwereld uit angst om verstoten te worden, voor sociale afwijzing of angst voor moord of zelfmoord van een van de familieleden.

Dit kunnen allemaal reële angsten zijn, want de ouders zijn daadwerkelijk onberekenbaar door hun eigen verleden en traumatisering. Ook doodsangst kan soms dermate groot zijn dat vermijdingsstrategieën zoals dissociatie en afsplitsing van psychische functies bijzonder diep zijn ingeslepen. Dit proces om te gaan zien hoe het eigen gedrag zo sterk beïnvloed werd door interacties in het gezin vergt een enorme moed.

Pas wanneer een cliënte besluit niet meer eenzijdig te investeren in de relatie met de dader, en hem of haar niet meer beschermt, kan het glashelder worden wat ze haar leven te verduren heeft gehad en waaraan ze heeft meegedaan.

Blanchefleur Johnston  Blanchefleur Johnston

Literatuur
Ruppert, F. (2012). Bevrijding van trauma, angst en onmacht. Op weg naar gezonde autonomie en liefde. Eeserveen: Uitgeverij Akasha.
Horney, K. D (1991). Neurosis and human growth, The struggle towards self realisation. New York: Norton and Company

Advertenties

45. Hayes en Smith: aangaan en acceptatie van psychische pijn

Hoe kan therapie genezen 45.

Acceptance en Commitment therapie, in het kort ACT, van Hayes en Smith (2006) gaat er vanuit dat het lijden bij het leven hoort. Acceptatie van dit lijden is daarbij een stap op weg naar een dynamisch en flexibel leven. ACT belooft dat een fundamentele verandering van perspectief je leven wezenlijk kan veranderen. Die fundamentele verandering bestaat uit een andere manier van omgaan met je eigen ervaringen. Hoe precies zetten ze uiteen in hun boek ‘Uit je hoofd in je leven’.

Met de titel van hun boek geven ze ook het doel van de therapie weer. Volgens hen kun je vanaf dit moment, hier en nu, een voor jou waardevol leven leiden, maar daarvoor moet je wel leren om uit je hoofd te stappen en in het leven.

Ze gaan er daarbij van uit dat psychische pijn normaal is en belangrijk, en dat iedereen er last van heeft. Je kunt psychische pijn niet doelbewust elimineren, maar wel stappen nemen om te voorkomen dat hij toeneemt. Acceptatie van je pijn is een stap in de richting van verlossing van het lijden, de sleutel naar een ander, rijker leven.

Ik vind dat mooi gezegd, maar het klinkt wel wat eenvoudig na alle vorige therapieën waarover ik je vertelde. Bovendien vind ik het jammer dat je hoofd, of het denken, bijna de boosdoener lijkt van je problemen. Daar denk ik wat anders over, maar laten we eens kijken hoe ACT erover denkt hoe je uit je hoofd kunt stappen.

Uit je hoofd in je leven stappen

Door de technieken van ACT kan volgens Hayes en Smith de concrete inhoud veranderen van je psychische problemen zoals depressie, angst, boosheid en stress en daarmee ook de invloed daarvan op je leven. Ze vertellen het hoopvolle verhaal dat je minder krampachtig, opener en waardevoller kunt gaan leven, als je uit het gepieker in je hoofd stapt, en de emoties die moeilijkheden met zich meebrengen, leert aangaan en verdragen.

Hayes en Smith beschouwen het piekeren, en de woorden en gedachten, die je verstand continu produceert als een beheersings- en vermijdingscyclus van problemen. Daartegen over stellen ze de acceptatiecyclus die te maken heeft met in het hier en nu, zonder oordeel, emoties en gedachten, aanwezig zijn, en met het betrokken en flexibel aangaan van problemen.

Vooruitgang bestaat dan uit steeds vaker kunnen kiezen voor de acceptatie en commitment cyclus en steeds minder voor de beheersings- en vermijdingscylcus. Om dit aan cliënten te leren, maken therapeuten gebruik van verschillende technieken en oefeningen zoals mindfulness, afstand nemen van je gedachten, bereidheid oefenen om te springen, observatietechnieken en het kiezen van waarden en doelen in je leven.

Ze geven ook aan hoe lang ze verwachten dat een dergelijk therapieproces duurt. Steeds opnieuw zal je in je leven voor de beslissing komen te staan met steeds weer nieuwe problemen. Stel je voor dat je eerst vooral aan de zijkant van het leven stond toe te kijken en nu de stap gezet heb om nieuwe contacten aan te gaan. Bij de volgende stap kom je nieuwe problemen tegen met de contacten die je bent aangegaan die misschien wel zwaarder en heftiger zijn dan daarvoor.

Dat zou betekenen dat er eigenlijk geen einde is aan het therapieproces, maar een steeds vaker aangaan van steeds grotere moeilijkheden. Laten we hopen dat je daarvoor dan niet steeds opnieuw in therapie hoeft. Ik zal je het antwoord geven dat ACT daarop heeft.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Hayes, S.C. en Smith, S. (2006). Uit je hoofd in je leven. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

39. Waardoor verdwijnen de klachten bij gedragstherapie?

Hoe kan therapie genezen 39.

Hoe kunnen klachten verdwijnen door te kijken naar iemands gedrag? Cliënten kunnen door de hele concrete analyse van hun klachten erachter komen dat de klachten die ze hebben op de lange termijn erger zijn en onhandiger dan het probleem dat ze ermee vermijden (Orlemans, 1993).

Een cliënte heeft bijvoorbeeld last van duizeligheid gekregen toen ze boodschappen deed. Ze is erg geschrokken van deze duizeligheid en is snel naar huis gegaan. Eenmaal thuis verdwenen de klachten vrij snel. Ze is vervolgens gaan vermijden om te winkelen omdat ze in een winkel nu bang is om duizelig te worden of flauw te vallen. Ze kan merken dat dit op korte termijn natuurlijk goed werkt. Zolang ze niet in de winkel komt, heeft ze geen last van de klachten. Op de lange termijn perkt ze daarmee haar leven echter erg in en wordt ze steeds afhankelijker van anderen.

Ze kan leren dit gedragspatroon met behulp van de therapeut vervolgens te doorbreken. Ze leert dat haar klachten van duizeligheid en flauwvallen op zich geen kwaad kunnen. Ze leert dat het flauwvallen in een winkel misschien wel naar of akelig is, maar dat het uiteindelijke gevolg van het vermijden van deze gevoelens nog veel vervelender is.

Bovendien kan ze gaan merken dat haar angst om flauw te vallen uiteindelijk verdwijnt, omdat datgene waar ze bang voor is helemaal niet zal gebeuren. Feitelijk is ze namelijk niet flauw gevallen in de winkel, ze is er alleen bang voor dat het gaat gebeuren. Als ze naar de winkel gaat en kijkt wat er gebeurt, zal ze merken dat ze niet zomaar flauwvalt.

Dit heet ook wel exposure. Door het blootstellen aan dat waar je bang voor bent, kun je leren dat het iets is dat in je eigen gedachte plaatsvindt, en dat het in het echt uiteindelijk niet gebeurt. Het vermijdende gedrag is dus vaak niet nodig, omdat datgene wat je denkt dat gaat gebeuren, helemaal niet in het echt gaat gebeuren.

Mijn ervaringen is dat dit in sommige gevallen inderdaad werkt. Helaas vaak ook niet omdat er nog heel andere, vaak onbewuste dingen een rol spelen. Je ziet dan een verschuiving van klachten, waarover straks meer.


Cirkel van angst en vermijding
doorbreken

Soms kan het natuurlijk wel gebeuren dat je duizelig wordt en echt flauwvalt. Iemand kan wel eens flauwvallen in het openbaar. Dat kan op zich echter helemaal geen kwaad. Op zo’n moment zakt het bloed uit je hoofd snel in je benen, omdat er een plotselinge vaatverwijding is ontstaan door een hormonale of emotionele schommeling. Je lichaam beschermt onmiddellijk je hersenen en zorgt er voor dat je gaat liggen om weer bloed naar je hersenen te laten stromen.

Omstanders reageren meestal vriendelijk en schieten toe om je bij te staan. Toch kunnen sommige mensen angst blijven houden om flauw te vallen. ook als ze weten dat het geen enkel kwaad kan. Het kan soms een hele zoektocht zijn waarom iemand angst houdt, terwijl hij met zijn verstand heel goed weet dat hij niet bang hoeft te zijn.

Bij sommige mensen heeft het bijvoorbeeld te maken met de indruk die ze bij andere mensen maken als ze flauwvallen. Veel mensen hebben moeite om zichzelf te laten zien op momenten dat ze zich kwetsbaar voelen. Ze zien het als een teken van persoonlijk tekortschieten en schamen zich ervoor. De angst om flauwtevallen heeft dan niet zozeer te maken met de fysiologische reactie of angst voor duizeligheid zelf, maar met angst om te falen of voor zwak aangezien te worden.

Door steeds opnieuw te bespreken wat het verband is tussen de klachten en het vermijdingsgedrag en oplossingen te bieden om anders met dat vermijdingsgedrag om te gaan, kunnen de symptomen verdwijnen. Als een cliënt de cirkel van angst en vermijding kan doorzien, kan ze andere keuzes gaan maken in haar gedrag.

Niet alleen angstklachten maar bijvoorbeeld ook depressieve klachten kunnen met gedragstherapie behandeld worden. Veel voorkomend bij depressie is dat mensen hun sociale leven hebben beperkt, bijvoorbeeld uit teleurstelling over het contact met andere mensen. Door het verminderd aantal contacten en isolatie krijgen ze steeds minder positieve ervaringen en blijven ze in hun eigen negatieve beloningscirkel zitten. Vermijden van contact voorkomt in ieder geval teleurstelling of kritiek.

Typisch voor gedragstherapie is om mensen met een depressie weer te activeren, dat wil zeggen allerlei activiteiten te laten ontplooien waardoor ze weer meer positieve ervaringen en prikkels kunnen opdoen. Dat kan bij bepaalde cliënten voldoende zijn om weer zin en plezier in het leven te krijgen.

Blanchefleur Johnston    Blanchefleur Johnston

Literatuur
Orlemans, J.W.G., Brinkman, W., Eelen, P., Haaijman, W.P. en Zwaan, E.J. (1993).
Handboek voor Gedragstherapie, deel 1. Houten: Bohn, Stafleu, Van Loghum.