46. Meer problemen maar een zinvoller leven

Hoe kan therapie genezen 46.

Acceptance en commitment Therapie of ACT kiest voor een ongewone route als het gaat om hoe therapie kan genezen. Het is heel goed mogelijk dat je juist meer problemen en moeilijkheden in je leven krijgt dan voor de therapie. ACT biedt wat dat betreft een weg waarvan het einde onbekend is. Je nieuwe leven wordt dynamischer, waardevoller maar mogelijk ook moeilijker en angstaanjagender. Hayes en Smith (2006) zeggen tot slot: leven is kiezen. Niet voor wel of geen pijn, maar voor een waardengericht, zinvol leven met inherent pijn en lijden, of niet.

Misschien vraag je je af wat ze bedoelen met bereid zijn om te springen (zie vorige blog) en de pijn en het leed dat daarbij hoort voor lief te nemen? Ik denk dat ze bedoelen dat je uit de vermijdings- en beheersingscyclus moet stappen, je de controle moet leren loslaten en de sprong in het diepe moet wagen. Dat is niet hetzelfde als iemand met hoogtevrees van een hoge duikplank laten springen.

Soms lijkt het wel of ze dat bedoelen, maar dat vermoed ik niet. Ik denk dat ze op een heldere manier mensen willen laten ervaren dat het aangaan van moeilijkheden en lastige, vervelende ervaringen uiteindelijk beter is dan het aan de zijlijn blijven staan en afwachten tot je leven gaat beginnen.

Ik zie het als kiezen om de gevoelens aan te gaan die horen bij het doen van bepaalde nieuwe stappen in je leven. Een ander duwt je niet van de duikplank. Je kunt zelf stap voor stap ervaren hoe het voelt om eerst van een lagere duikplank te springen. Daarna kun je van een steeds hogere duikplank springen waarbij de sprong nu eenmaal gevoelens in je buik zal geven die daarbij horen. Die gevoelens hoef je niets mee, behalve te accepteren dat ze nu eenmaal gebeuren.

De ideeën van Hayes en Smith sluiten aan bij die van andere therapeuten die het aangaan van psychische pijn zien als een belangrijk deel van therapie. Acceptance en commitment therapie geeft wat dat betreft een hele mooie ingang. Je zou het kunnen zien als een therapie die je leert om toekomstige problemen niet meer te vermijden maar aan te gaan en te doorleven.


Demonteren van monsters

Bij deze therapie moet je wel in staat zijn om te beoordelen of te voelen wat je waardevol vindt en welke doelen in je leven belangrijk zijn. Veel cliënten blijken juist daar moeite mee te hebben. Ook lijken ze er vanuit te gaan dat je steeds opnieuw zelf verantwoorde, goede keuzes kunt maken. Verder worden de rol van onbewuste processen in de therapie, de invloed van trauma’s en de relatie met de therapeut buiten beschouwing gelaten.

Met verbazing heb ik af en toe sommige oefeningen gelezen, zoals die van het blikjesmonster (Hayes en Smith, 2006). De confrontatie met een probleem wordt vergeleken met een monster van tien meter hoog dat uit allemaal blikjes, draden en touw bestaat. Het probleem kan worden gedemonteerd in allemaal losse blikjes, en stukjes touw waardoor je de delen van het probleem stuk voor stuk kan gaan aanpakken.

Op zich vind ik het een mooie metafoor, maar wat als er nu dynamiet in sommige van die kleine blikjes zit? Mijn ervaring is dat sommige gebeurtenissen zich als dynamiet in je geheugen hebben vastgezet waardoor er blokkades bestaan die je belemmeren zonder dat je er zelf bewust van bent. Over het aanpakken van dat soort blikjes heb ik bij ACT niets kunnen terugvinden en voor trauma vind ik ACT dan ook geen goede therapie. Andere therapieën vind ik daarvoor beter geschikt. Laten we daar eens naar kijken.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Hayes, S.C. en Smith, S. (2006). Uit je hoofd in je leven. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

Advertenties

45. Hayes en Smith: aangaan en acceptatie van psychische pijn

Hoe kan therapie genezen 45.

Acceptance en Commitment therapie, in het kort ACT, van Hayes en Smith (2006) gaat er vanuit dat het lijden bij het leven hoort. Acceptatie van dit lijden is daarbij een stap op weg naar een dynamisch en flexibel leven. ACT belooft dat een fundamentele verandering van perspectief je leven wezenlijk kan veranderen. Die fundamentele verandering bestaat uit een andere manier van omgaan met je eigen ervaringen. Hoe precies zetten ze uiteen in hun boek ‘Uit je hoofd in je leven’.

Met de titel van hun boek geven ze ook het doel van de therapie weer. Volgens hen kun je vanaf dit moment, hier en nu, een voor jou waardevol leven leiden, maar daarvoor moet je wel leren om uit je hoofd te stappen en in het leven.

Ze gaan er daarbij van uit dat psychische pijn normaal is en belangrijk, en dat iedereen er last van heeft. Je kunt psychische pijn niet doelbewust elimineren, maar wel stappen nemen om te voorkomen dat hij toeneemt. Acceptatie van je pijn is een stap in de richting van verlossing van het lijden, de sleutel naar een ander, rijker leven.

Ik vind dat mooi gezegd, maar het klinkt wel wat eenvoudig na alle vorige therapieën waarover ik je vertelde. Bovendien vind ik het jammer dat je hoofd, of het denken, bijna de boosdoener lijkt van je problemen. Daar denk ik wat anders over, maar laten we eens kijken hoe ACT erover denkt hoe je uit je hoofd kunt stappen.

Uit je hoofd in je leven stappen

Door de technieken van ACT kan volgens Hayes en Smith de concrete inhoud veranderen van je psychische problemen zoals depressie, angst, boosheid en stress en daarmee ook de invloed daarvan op je leven. Ze vertellen het hoopvolle verhaal dat je minder krampachtig, opener en waardevoller kunt gaan leven, als je uit het gepieker in je hoofd stapt, en de emoties die moeilijkheden met zich meebrengen, leert aangaan en verdragen.

Hayes en Smith beschouwen het piekeren, en de woorden en gedachten, die je verstand continu produceert als een beheersings- en vermijdingscyclus van problemen. Daartegen over stellen ze de acceptatiecyclus die te maken heeft met in het hier en nu, zonder oordeel, emoties en gedachten, aanwezig zijn, en met het betrokken en flexibel aangaan van problemen.

Vooruitgang bestaat dan uit steeds vaker kunnen kiezen voor de acceptatie en commitment cyclus en steeds minder voor de beheersings- en vermijdingscylcus. Om dit aan cliënten te leren, maken therapeuten gebruik van verschillende technieken en oefeningen zoals mindfulness, afstand nemen van je gedachten, bereidheid oefenen om te springen, observatietechnieken en het kiezen van waarden en doelen in je leven.

Ze geven ook aan hoe lang ze verwachten dat een dergelijk therapieproces duurt. Steeds opnieuw zal je in je leven voor de beslissing komen te staan met steeds weer nieuwe problemen. Stel je voor dat je eerst vooral aan de zijkant van het leven stond toe te kijken en nu de stap gezet heb om nieuwe contacten aan te gaan. Bij de volgende stap kom je nieuwe problemen tegen met de contacten die je bent aangegaan die misschien wel zwaarder en heftiger zijn dan daarvoor.

Dat zou betekenen dat er eigenlijk geen einde is aan het therapieproces, maar een steeds vaker aangaan van steeds grotere moeilijkheden. Laten we hopen dat je daarvoor dan niet steeds opnieuw in therapie hoeft. Ik zal je het antwoord geven dat ACT daarop heeft.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Hayes, S.C. en Smith, S. (2006). Uit je hoofd in je leven. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

37. Bevrijdende, gouden momenten van inzicht

Hoe kan therapie genezen 37.

Mijn vraag bij elke therapeut hoe therapie kan genezen, betekent ook dat ik therapeuten af en toe met elkaar vergelijk. Wat mij vooral opviel bij Byron Katie (2002), is dat er bij haar ook sprake is van een verandering van innerlijke houding ten opzichte van anderen.

Byron Katie benadrukt een aantal keren dat het geweldig is als je doorhebt dat je jezelf kunt zijn bij anderen in het hier en nu, in plaats van een boos of angstig iemand die de ander veroordeelt vanwege herinneringen uit het verleden.

De bevrijdende momenten die zij laat zien, zijn de momenten waarop cliënten zich iets realiseren. Als ik de vele voorbeelden lees, komt het me voor dat niet de omkering of het loslaten van de gedachten cruciaal zijn, maar het aangaan van pijnlijke herinneringen en de ontspanning, en het verbeterde contact dat daarna volgt door het loslaten van boosheid. Het doet me denken aan de berusting en bevrijding die psychiater Malan (1983) beschreef na het verwerven van een doorleefd inzicht (zie blog 15), en aan het gouden moment van inzicht van de psychotherapeut Heijligenberg (2010, zie blog 31).

In zulke situaties draait het om het uiteindelijke besef dat een ander die jou mogelijk heeft beschadigd door bepaalde dingen te doen of na te laten, niet de echte oorzaak is van de pijn. Het onbewust herhalen van gedrag naar aanleiding van een traumatische periode, omdat je er geen raad mee weet, voorkomt een goed contact met anderen. De neiging om de pijnlijkste gevoelens in jezelf uit de weg te blijven gaan, belemmeren je om goed, intiem en reëel contact aan te gaan met anderen.

Onverschrokkenheid bij het onder ogen zien van de pijnlijkste gedachten

Die pijnlijkste gevoelens kunnen onverdraaglijk en overweldigend voelen. Ze zijn soms bijna niet te dragen en vaak zal je er voor wegvluchten en het niet aan willen. Als je ze wel aangaat, blijken ze uiteindelijk wel te dragen en af te nemen naarmate je ze vaker toelaat.

Een van de verdiensten van Katie Byron is volgens mij dat ze deze pijnlijkste gevoelens onverschrokken bij cliënten aan de orde stelt, en niet zelden samen met de cliënt ontdekt dat de meest pijnlijke gevoelens, gevoelens van vernedering door gekwetste trots, of manipulatief gedrag, de angst betreft over de tekortkomingen van jezelf.

Als therapeut valt het soms niet mee om cliënten die dat in eerste instantie eigenlijk liever niet willen, toch voorzichtig, liefdevol en consequent te leiden naar dergelijke moeilijke gedachten over zichzelf. Op dat moment heeft een therapeut houvast aan het idee dat het voor een heel goed doel is. Het helpt ook als een therapeut zelf heeft kunnen ervaren hoe de pijnlijkste gedachten kunnen leiden tot gouden momenten van inzicht.

Toch gaat het bij lang niet alle therapie over die gouden momenten en pijnlijkste gedachten. Bij sommige soorten therapie komen je gedachten niet eens aan de orde en wordt er vanuit een heel ander uitgangspunt gewerkt. Voor de therapeut is dat soms wel zo fijn.

Die richtingen hebben hun eigen toegevoegde waarde als het gaat om de bevrijding van klachten en het verlichten van menselijke problemen. Een van de richtingen waarin niet je innerlijke wereld, maar vaardigheden en het leervermogen centraal staan, is de gedragstherapie. Daar wil ik mee verder gaan.
Blanchefleur Johnston  Blanchefleur Johnston

Literatuur
Byron Katie (2002). Vier vragen die je leven veranderen. Utrecht: Spectrum. Heijligenberg, P. (2010). Begrijp je pijn. Een nieuwe behandelmethode voor medisch                 niet-verklaarbare lichaamspijnen. Deventer: Uitgeverij Ankh-Hermes.
Malan, D.H. (1983). Individuele psychotherapie. Houten: Bohn, Stafleu, van Loghum.