76. Werkelijkheid van binnen voelen

Hoe kan therapie genezen 76. 

Door mijn vak ben ik zeer gefascineerd geraakt door de waarheid, de werkelijkheid en de interpretatie ervan. Mijn opvatting over de werkelijkheid is heel direct, en in het hier en nu. De echte wereld is de werkelijkheid zoals die gebeurt en op dit moment gezien, gehoord, gevoeld en ervaren wordt. De werkelijkheid verandert steeds en is steeds nieuw.

Over de toekomst kan ik kort zijn. De toekomst bestaat uit alles wat nog niet gebeurd is en die kan geen waarheid bevatten. Het is gewoon niet gebeurd en dus niet waar. Elke extrapolatie naar of voorspelling van de toekomst is een theorie die wel waar kan worden, maar het nog niet is.

De waarheid is iets anders, namelijk de verzameling van alle gebeurde werkelijkheden. Ofwel de waarheid is de geschiedenis van alles wat gebeurd is in de werkelijkheid: alle feiten, gevoelens, gebeurtenissen, processen die voltrokken zijn. Elk gevoel, beleving of ervaring is een proces dat zich echt voltrokken heeft. Het zijn feiten die echt gebeurd zijn en als je veel moeite doet ook aangetoond kunnen worden. Het gevoel in het hier en nu is er echt. Voor mij is het zien van een stoel net zo echt als het waarnemen van een gevoel in je lichaam.

Dat zal ik verder moeten uitleggen, en ik hoop dat het me lukt. Naast de objectieve wereld van de stoelen, tafels, de aarde, de zon en de maan heb je ook een objectieve wereld van de processen die echt gebeuren. Die processen kun je niet zien zoals de zon en de maan, maar je kunt ze wel voelen gebeuren. Net zoals we een buitenwereld kunnen zien met onze ogen, kunnen we ook een binnenwereld voelen met onze interne organen. Het zien van een stoel met je ogen is net zo echt als het voelen van buikpijn of verdriet met je interne sensoren.

De vijf bekende zintuigen zijn op de buitenwereld gericht. We hebben echter ook een heleboel organen of gevoelens die vertellen hoe het met onze binnenwereld gesteld is. Denk bijvoorbeeld maar aan pijnsensoren, het evenwichtsgevoel en het bewegingsgevoel. Je zou kunnen zeggen dat we eigenlijk een enorme hoeveelheid informatie hebben die we van binnen waarnemen, en die vertelt hoe het met ons ten opzichte van onze omgeving gesteld is.

We hoeven ons dus niet te beperken tot het geloof in wat we waarnemen met onze vijf zo bekende zintuigen, maar we kunnen al onze andere organen, zenuwen en sensoren laten meedoen in het waarnemen van de werkelijkheid binnen en buiten ons.

Het zou heel mooi zijn als anderen ons gewoon geloven als we zeggen dat we van binnen iets voelen of merken, en het niet afwimpelen met de boodschap dat dat verbeelding is of subjectief, en dus onbelangrijk, of niet echt.


Problemen door benoemen en isoleren van gevoelens

Dat er steeds weer problemen in de communicatie over de werkelijkheid ontstaan, lijkt helaas onvermijdelijk. Het goed uitleggen aan een ander wat je waarneemt, is namelijk tamelijk moeilijk. Het vertellen over of benoemen van al je gevoelens of wat je ziet en hoort, dus elk woord, verhaal of uitleg over een ervaring, is een interpretatie, abstractie en versimpeling van de ervaren gebeurtenis of werkelijkheid.

En daar gaat het vaak mis. Hoe abstracter de begrippen, hoe meer interpretatie er insluipt. De uitleg, de woorden, de verklaringen van wat je ziet of voelt, die kunnen makkelijk verkeerd begrepen worden. Daarvoor is het nodig om je af te stemmen op de ander en moeite te doen om iemand te begrijpen.

De stoel waarop ik zit, kan ik aan jou laten zien en daar zal je niet snel aan twijfelen. Mijn liefde voor jou kan uit zoveel woorden bestaan dat jij ze niet begrijpt, maar ik kan het je hopelijk wel laten voelen. Dat gevoel, die gebeurtenis waarin jij mijn liefde voelt, is voor jou echt gebeurd. Een gevoel gebeurt echt. Ook als het weer snel voorbij is en voor niemand zichtbaar.

Ook door het nadenken over een problematisch gevoel gaat het vaak mis. Als je gaat nadenken of piekeren over enkele gevoelens, isoleer je die gevoelens van al het andere wat je zou kunnen voelen. Je probeert je angst op te lossen en te beheersen door er met je verstand allerlei verklaringen of oorzaken voor te zoeken en er zo van af te komen.

Daarmee sluit je je echter af van je lichamelijke reacties die er op een natuurlijke manier voor zorgen dat je angst wordt verwerkt en verdwijnt. Focussen, je gedachten richten op een klein onderdeel van een ervaring, belemmert volgens mij juist de verwerking ervan. Een groot deel van je lichamelijke gevoelens bemerk je dan niet eens, laat staan dat je ze kan benoemen, verwerken of er over communiceren.

Je gevoel in het hier en nu is echt, maar de vertaling van dat gevoel in woorden kan op allerlei manieren vervormd raken.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

 

Advertenties

45. Hayes en Smith: aangaan en acceptatie van psychische pijn

Hoe kan therapie genezen 45.

Acceptance en Commitment therapie, in het kort ACT, van Hayes en Smith (2006) gaat er vanuit dat het lijden bij het leven hoort. Acceptatie van dit lijden is daarbij een stap op weg naar een dynamisch en flexibel leven. ACT belooft dat een fundamentele verandering van perspectief je leven wezenlijk kan veranderen. Die fundamentele verandering bestaat uit een andere manier van omgaan met je eigen ervaringen. Hoe precies zetten ze uiteen in hun boek ‘Uit je hoofd in je leven’.

Met de titel van hun boek geven ze ook het doel van de therapie weer. Volgens hen kun je vanaf dit moment, hier en nu, een voor jou waardevol leven leiden, maar daarvoor moet je wel leren om uit je hoofd te stappen en in het leven.

Ze gaan er daarbij van uit dat psychische pijn normaal is en belangrijk, en dat iedereen er last van heeft. Je kunt psychische pijn niet doelbewust elimineren, maar wel stappen nemen om te voorkomen dat hij toeneemt. Acceptatie van je pijn is een stap in de richting van verlossing van het lijden, de sleutel naar een ander, rijker leven.

Ik vind dat mooi gezegd, maar het klinkt wel wat eenvoudig na alle vorige therapieën waarover ik je vertelde. Bovendien vind ik het jammer dat je hoofd, of het denken, bijna de boosdoener lijkt van je problemen. Daar denk ik wat anders over, maar laten we eens kijken hoe ACT erover denkt hoe je uit je hoofd kunt stappen.

Uit je hoofd in je leven stappen

Door de technieken van ACT kan volgens Hayes en Smith de concrete inhoud veranderen van je psychische problemen zoals depressie, angst, boosheid en stress en daarmee ook de invloed daarvan op je leven. Ze vertellen het hoopvolle verhaal dat je minder krampachtig, opener en waardevoller kunt gaan leven, als je uit het gepieker in je hoofd stapt, en de emoties die moeilijkheden met zich meebrengen, leert aangaan en verdragen.

Hayes en Smith beschouwen het piekeren, en de woorden en gedachten, die je verstand continu produceert als een beheersings- en vermijdingscyclus van problemen. Daartegen over stellen ze de acceptatiecyclus die te maken heeft met in het hier en nu, zonder oordeel, emoties en gedachten, aanwezig zijn, en met het betrokken en flexibel aangaan van problemen.

Vooruitgang bestaat dan uit steeds vaker kunnen kiezen voor de acceptatie en commitment cyclus en steeds minder voor de beheersings- en vermijdingscylcus. Om dit aan cliënten te leren, maken therapeuten gebruik van verschillende technieken en oefeningen zoals mindfulness, afstand nemen van je gedachten, bereidheid oefenen om te springen, observatietechnieken en het kiezen van waarden en doelen in je leven.

Ze geven ook aan hoe lang ze verwachten dat een dergelijk therapieproces duurt. Steeds opnieuw zal je in je leven voor de beslissing komen te staan met steeds weer nieuwe problemen. Stel je voor dat je eerst vooral aan de zijkant van het leven stond toe te kijken en nu de stap gezet heb om nieuwe contacten aan te gaan. Bij de volgende stap kom je nieuwe problemen tegen met de contacten die je bent aangegaan die misschien wel zwaarder en heftiger zijn dan daarvoor.

Dat zou betekenen dat er eigenlijk geen einde is aan het therapieproces, maar een steeds vaker aangaan van steeds grotere moeilijkheden. Laten we hopen dat je daarvoor dan niet steeds opnieuw in therapie hoeft. Ik zal je het antwoord geven dat ACT daarop heeft.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Hayes, S.C. en Smith, S. (2006). Uit je hoofd in je leven. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.