52. Succes van EMDR bij allerlei psychische klachten

Hoe kan therapie genezen 52.

Over het succes van EMDR is Shapiro (2004) zeer enthousiast. Het succes beperkt zich volgens haar niet tot een duidelijk gediagnosticeerd trauma. Onderliggende, onbewuste trauma’s kunnen ook bewerkt worden met EMDR. Door de vorm van vrije associaties tijdens de EMDR procedure kunnen er spontane andere herinneringen opkomen. Die herinneringen hebben een direct emotioneel verband met het huidige trauma.

De behandeling richt zich dan ook niet alleen op het huidige trauma, maar ook op alle spontane, emotioneel geladen herinneringen die er mee samenhangen. Zo kun je ook trauma’s van vroeger op het spoor komen en behandelen.

Volgens Shapiro kan bovendien bijna elke vorm van lijden of psychische klachten teruggevoerd worden op eerdere ervaringen, en kan het geheeld worden met behulp van EMDR. Shapiro gebruikt EMDR ook bij bijvoorbeeld bij het leren omgaan met en accepteren van levensbedreigende ziekten, omgaan met handicaps, ouder worden en doodgaan.

Ook voor bepaalde pijnklachten ziet ze mogelijkheden met EMDR. Shapiro (2004) geeft enkele voorbeelden waarbij EMDR hielp om onbegrepen pijnklachten te behandelen. Clinici hebben namelijk vaker gevonden dat de oorzaak van fysieke pijn een traumatische herinnering bleek te zijn. In meerdere gevallen bleek dat fysieke pijn verdween toen een traumatische herinnering met EMDR werd behandeld.

EMDR bij fysieke pijnklachten

Het fascineert me enorm hoe pijnklachten en emotionele herinneringen kunnen samenhangen. Ik ga daarom graag in op een voorbeeld dat Shapiro in haar boek beschrijft. Ze vertelt hoe EMDR geholpen heeft bij een man met pijnklachten in zijn rechterschouder. Deze man had al jarenlang last van schouderpijn. Op een gegeven moment kwam hij bij een therapeut voor behandeling van paniekklachten en het niet meer durven autorijden. De therapeut koos er voor om de klachten met EMDR te benaderen.

Tijdens de behandeling herinnerde de man zich dat hij de pijn in zijn rechterschouder voor het eerst had gekregen tijdens een auto-ongeluk. Terwijl tijdens de EMDR behandeling de herinnering van het auto-ongeluk werd behandeld, ontspande zijn rechterschouder op een gegeven moment volledig. De pijn en spasme verdwenen geheel en kwamen niet meer terug.

Toen ik dit las, kwam er bij mij een spontane associatie boven. Het deed me sterk denken aan de psychotherapie van Heijligenberg (2010) bij onbegrepen lichamelijke pijnklachten. Ik pakte zijn boek ‘Begrijp je pijn’ erbij en keek of ik het voorbeeld met zijn methode nog beter kon begrijpen. Volgens Heijligenberg kan een bepaalde gedachte of voornemen namelijk leiden tot een langdurige pijn of verkramping ergens in je lichaam (zie blog 30, het genezen van onverklaarbare pijnklachten).

In de termen van Heijligenberg zou deze man van zijn pijnklachten afgekomen zijn doordat hij zich tijdens de EMDR-procedure bewust werd van een voornemen. Heijligenberg legt duidelijk uit welk voornemen past bij pijn in de rechterschouder. Hij beschrijft dat als volgt. ‘De ander heeft iets gedaan wat voor jou heel naar is. Je bent er door geraakt. Je had niet verwacht dat iemand zo gevoelloos met jou zou omgaan. Je bent er kwaad om. Je bedenkt nu manieren om de ander te laten weten hoe kwaad je bent.’

Je kunt je vast voorstellen dat dit soort gedachten inderdaad bij deze man na het auto-ongeluk zijn opgekomen. Die gedachten kunnen zichzelf zelfs lange tijd ergens hebben vastgezet. Mogelijk heeft de man uiteindelijk tijdens emotionele verwerking van zijn angsten en het ongeluk door EMDR vervolgens ook zijn bijkomende nare gedachten en boosheid kunnen loslaten. In andere woorden, zijn kwaadheid over het ongeluk en zijn voornemen om verhaal te willen halen heeft hij een plek kunnen geven, waardoor ook de verkramping van zijn schouder verdween.

Het klinkt je misschien toch nog vreemd in de oren dat schouderpijn en een gedachte met elkaar te maken kunnen hebben. Toch meen ik net als Heijligenberg dat veel pijnklachten op die manier beter begrepen kunnen worden. Verwerking van trauma en emoties gebeurt niet alleen in de hersenen, het hele lichaam is er bij betrokken.

Ik voeg graag de kennis van meerdere therapeuten samen tot een steeds beter begrip van wat er eigenlijk gebeurt in iemands brein én lichaam tijdens verwerking van herinneringen en trauma’s. Daarmee kom ik op het mogelijke werkingsmechanismen van EMDR bij traumaverwerking.

Blanchefleur Johnston     Blanchefleur Johnston

Literatuur
Heijligenberg, P. (2010). Begrijp je pijn. Een nieuwe behandelmethode voor medisch niet-verklaarbare lichaamspijnen. Deventer: Uitgeverij Ankh-Hermes.
Shapiro, F. and Forrest, M.S. (2004). EMDR, the breakthrough therapy for overcoming anxiety, stress, and trauma. New York: Basic Books.

Advertenties

51. Shapiro: EMDR en traumaverwerking

Hoe kan therapie genezen 51.

Nog niet zolang geleden ontstond er een nieuwe therapie om trauma’s sneller te verwerken: EMDR. Deze EMDR therapie werd ontwikkeld door Francine Shapiro, een Amerikaanse psychologe die werd geboren in 1948. EMDR staat voor Eye Movement Desensitization en Reprocessing Therapie (Shapiro and Forrest, 2004).

Shapiro vertelt dat haar belangstelling voor therapie in eerste instantie ontstond vanwege persoonlijke moeilijkheden. Ze zocht jarenlang naar een effectieve methode om zelf te leren omgaan met bepaalde angsten en angstige herinneringen. Ze probeerde elke methode uit om haar angsten te verminderen. Ze verbaasde zich bovendien dat deze methoden bij het grote publiek zo weinig bekend waren.

Vanuit deze grote belangstelling studeerde ze ook klinische psychologie. Zo verzamelde ze een enorme hoeveelheid kennis en ervaring over het omgaan met allerlei soorten angsten. Tot haar eigen verbazing eindigde ze er mee om zelf een methode te creëren, die ze EMDR noemde.

De aanzet tot haar methode ontdekte Shapiro bij zichzelf tijdens het maken van een wandeling. Ze merkte een bijzonder verschijnsel op, namelijk dat haar oogbewegingen een gunstig, stress verminderend effect hadden op haar nare gedachten van dat moment. Ze vond dit zo frappant dat ze bij zichzelf ging proberen hoe dit precies werkte. Daarna vroeg ze familie, vrienden en studenten om het ook uit te proberen.

Vervolgens verfijnde ze de procedure steeds verder met behulp van eigen en andermans ervaringen, en kennis uit de verschillende therapierichtingen zoals de psychoanalyse en cognitieve therapie. Ze ontdekte overeenkomsten tussen de psychoanalytische techniek die Freud (1910) gebruikte om pijnlijk herinneringen naar boven te brengen en de EMDR-procedure. Treffend vond ik haar uitspraak dat ze op een gegeven moment aan het kijken was naar vrije associatie in turbospeed.

Ze herkende de vrije associatie-techniek die Freud had ontwikkeld (zie blog 10, overwinnen van innerlijke weerstanden), maar dan in de hoogste versnelling: de veranderingen in gevoelens en gedachten bij haar proefpersonen gingen op een gegeven moment zo snel dat ze het als het ware voor haar ogen zag gebeuren.

Uiteindelijk na uitgebreid onderzoek bij diverse cliënten lanceerde ze EMDR als een therapie voor het genezen of verminderen van klachten door traumatische gebeurtenissen en andere nare levensgebeurtenissen.


Hoe werkt de EMDR-procedure
?

EMDR wordt het vaakst gebruikt naar aanleiding van een eenmalige traumatische gebeurtenis waarbij sprake is van herbelevingen of angstige beelden in de periode na het trauma.

De procedure komt er in het kort op neer dat de traumatische gebeurtenis eerst besproken wordt. Daarna wordt er aan je gevraagd om je de gebeurtenis opnieuw voor de geest te halen. Daarbij zal de therapeut nu de eigen hand op ongeveer 30 cm voor je ogen heen en weer bewegen. Heel modern is dat de bewegingen niet meer met de hand van de therapeut gedaan worden maar door een apparaatje met led lampjes die je met je ogen kan volgen.

Er volgt zo een set van ongeveer 25 oogbewegingen per keer. Na elke set wordt er even pauze genomen. Tijdens de set van oogbewegingen komen er meestal allerlei gedachten, beelden en gevoelens boven, en soms ook andere lichamelijk sensaties.

Er wordt gevraagd wat er nu, in het heden, de ergste herinnering is van wat er is gebeurd. Daarna volgt een nieuwe set. Na elke set wordt gevraagd wat er veranderd is. Bij de volgende set richt je je op de meest opvallende verandering.

Door dit herhaald herinneren van de gebeurtenis verliest de herinnering vaak zijn lading. De herinnering verandert, de beelden verliezen aan kracht en worden vaak kleiner en waziger. Vaak komen er ook spontane gedachtes, emoties en associaties met andere gebeurtenissen boven.

Ik denk dat deze methode een betere en diepere verwerking in gang kan zetten dan bijvoorbeeld NLP (zie vorige blog). Hoe die diepere verwerking tot stand komt, kom ik later op terug. Eerst laat ik Shapiro nog even aan het woord over het succes van EMDR bij verschillende psychische klachten.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Freud, S. (1965/1910). The Origin en Development of Psychoanalysis.                 Washington: Gateway Editions.
Shapiro, F. and Forrest, M.S. (2004). EMDR, the breakthrough therapy for overcoming anxiety, stress, and trauma. New York: Basic Books.

50. De kortste therapie die er bestaat

Hoe kan therapie genezen 50.

Misschien kun je je nu voorstellen dat je met behulp van NLP, maar ook met gedragstherapie, allerlei reacties kunt aanleren en afleren. In ‘Hoe haal je wat in je hoofd’ geeft Bandler (2001) zelfs een supersnelle therapie. Hij adviseert op grond van zijn ervaringen de kortste therapie die er bestaat.

Dat gaat als volgt. Denk aan een onplezierige gebeurtenis waarin je in verlegenheid werd gebracht of teleurgesteld was. Laat de gebeurtenis als een film in je hoofd nog eens de revue passeren. Merk of je er nog steeds negatief door wordt beïnvloed. Als dat zo is, start je de film opnieuw in je hoofd. Je voegt er direct bij het begin een vrolijk muziekje aan toe, bijvoorbeeld circusmuziek. Blijf naar de muziek luisteren, terwijl je de film helemaal afdraait. Kijk nu weer naar de oorspronkelijke film.

Bij de meesten van ons zal deze film nu van een tragedie veranderd zijn in een blijspel, zegt Bandler. Als je geen verandering hebt bemerkt, moet je misschien wat andere muziek proberen, bijvoorbeeld het Europese volkslied ‘Alle Menschen werden Brüder’ van Beethoven. Je kunt ook de film in je gedachten versneld terugspoelen, of in allemaal roze tinten laten afspelen om het gevoel van de gebeurtenis te veranderen.

Als je hiermee gaat experimenteren zal je heel wat manieren vinden om je vervelende ervaringen te wijzigen. Kortom, Bandler ziet de sleutel van het genezen van klachten in het herprogrammeren van vervelende ervaringen. Ik raad je zeker aan om het uit te proberen en te merken of het bij jou voor bepaalde gebeurtenissen ook zo werkt.

Trauma herprogrammeren of verwerken?

Als je zo al je slechte herinneringen en pijnlijke ervaringen probeert te behandelen, kun je volgens Bandler heel wat geld aan therapiekosten uitsparen. Ook traumatische ervaringen zouden op deze manier makkelijk kunnen veranderen.

Hij verwacht dat als dit gemeengoed wordt dat de traditionele therapeuten een moeilijke tijd tegemoet gaan: ‘voor ze het weten, zullen ze zich in het gezelschap bevinden van toverdokters en verkopers van gedroogde vleermuisvleugels’.

Zover zijn we nog niet. Wat zou dat overigens geweldig zijn als we ons zelf overbodig zouden kunnen maken, dat zou ik graag meemaken. Bandler heeft volgens mij echter een groot probleem over het hoofd gezien dat te maken heeft met emotionele verwerking.

Zijn methode werkt zeker, maar het blijft aan de oppervlakte. De gebeurtenis wordt als het ware visueel in je hersenen veranderd van heftig naar zachtroze, of van akelig naar vrolijk met een muziekje. Dat kan nuttig zijn om ergens wat van afstand te nemen.

De diepere emotionele lagen worden echter niet zomaar bereikt met deze herprogrammering. De therapie doet me sterk denken aan gedragstherapie waarbij je van alles kunt aanleren en afleren, maar waarbij de black box dicht blijft (zie blog 41).

Mijn indruk is dat NLP goed kan werken bij eenvoudige en normale dagelijkse problemen, maar tekort schiet bij meer complexere problematiek en trauma’s. Ik ga snel verder met een andere populaire manier om emotionele gebeurtenissen te verwerken, die ik zeer veel belovend vind, EMDR.

Blanchefleur Johnston    Blanchefleur Johnston

Literatuur

Bandler, R. (1987/2001). Hoe haal je wat in je hoofd. De nieuwe denktechniek NLP. Utrecht: Kosmos.

49. Emotionele afweer en allergie

Hoe kan therapie genezen 49.

Het blijkt dat sommige allergische reacties terug te voeren zijn op een emotionele gebeurtenis. Dat wil zeggen dat er een onbewuste lichamelijke afweerreactie heeft plaatsgevonden door een emotionele aanleiding. Als we kunnen achterhalen welke emotionele afweer gekoppeld werd aan lichamelijke reactie op een plant of dier, kunnen we die verbinding weer gaan doorbreken. Daardoor kan de allergische reactie verminderen of geheel verdwijnen (Liekens, 2001).

Je hebt bijvoorbeeld wat problemen met een vriendin en reageert emotioneel gespannen als je bij haar op bezoek gaat. Zij heeft ook een kat. De tweede keer dat je bij haar op bezoek gaat, zonder dat de spanning is opgelost, blijk je allergisch te zijn voor haar kat.

Er is een koppeling ontstaan tussen jouw gespannen reactie en de kat. De afweerreactie naar je vriendin uit zich nu in de vorm van een allergische reactie voor katten. Je gaat daarna niet meer bij haar op bezoek en de vriendschap verwatert. Helaas ben je voortaan wel allergisch voor katten.

Je kunt dan alsnog die verbinding weer verbreken. Je denkt aan de laatste keer dat je de allergische reactie hebt gehad en het gevoel dat je toen had. Vervolgens ga je terug in je herinnering naar het eerst moment dat je dat gevoel hebt gehad. Van dat moment laat je een film in je hoofd afspelen. Er wordt nagegaan wat de positieve intentie geweest zou kunnen zijn van de allergische reactie, bijvoorbeeld het vermijden van ruzie met je vriendin. Als dit lukt, ben je zover om de onbewuste reactie van afweer los te laten (Liekens, 2001).

In dit voorbeeld was te achterhalen wanneer de allergie was ontstaan. Vaak kunnen we er niet meer achter komen wat precies de verbinding tot stand heeft gebracht. Maar ook daar heeft Bandler (2001) een procedure voor bedacht waardoor je ongeacht de oorzaak toch de verbinding kan leren doorbreken.


Anker van veiligheid maken

Er is een korte NLP-procedure die goed te gebruiken is om van bepaalde allergische reacties af te komen. Als het niet lukt om je te herinneren wanneer je de eerste keer een allergische reactie kreeg, kun je namelijk gebruik maken van een tegenvoorbeeld. Je bedenkt een tegenvoorbeeld van de allergische reactie, waarbij je niet allergisch reageert. Een tegenvoorbeeld is iets wat sterk lijkt op de situatie waarin je allergisch reageert, maar die je een ander, veilig gevoel geeft.

Als je bij voorbeeld allergisch bent voor pollen en je krijgt er prikkende ogen van, kun je bedenken dat er in plaats van pollen zand in je ogen is gekomen, terwijl je zat te spelen in de zandbak. Het zand en het spelen in de zandbak roepen een veilig gevoel op. Je creëert op dat moment zelf een gevoel van veiligheid door je het moment te herinneren dat je vroeger lekker in de zandbak speelde.

Vervolgens kun je heel eenvoudig een blijvende verbinding maken tussen dat veilige gevoel en iets anders wat je op dat moment doet. Dit noemen ze ook wel een anker van veiligheid. Dit anker kun je vervolgens gebruiken om de verbinding te verbreken tussen allergische reactie en de stof waar je allergisch voor geworden bent.

In je verbeelding maak je een ander verband. Je speelt als het ware een andere film af. Tot nu toe reageerde je afhoudend of vermijdend en kreeg een naar gevoel bij de stof waar je allergisch voor bent. Nu speel je in je hoofd de film af dat de stof veilig is, en geen kwaad kan. Het is als een beetje zand in je ogen als je vroeger per ongeluk in je ogen wreef als je in de zandbak speelde. Je hoeft er dus niet afwerend op te reageren en kunt de stof accepteren. Je creëert een veilig gevoel in plaats van een afwijzend gevoel en laat de reactie toe die je krijgt.

Misschien zal je nog een beetje niezen, maar dat is nu niet meer bedreigend. Hierdoor wordt je lichaam niet meer in staat van paraatheid gebracht bij de allergische stof en kan het weer normaal gaan reageren. De keren daarna wordt de stof steeds veiliger en zal je steeds minder sterk gaan reageren. Ik zeg er wel nogmaals bij dat deze techniek alleen kan werken bij allergieën die een emotionele oorsprong hebben. Bij mij werkte het zowaar.

Blanchefleur Johnston     Blanchefleur Johnston

Literatuur
Bandler, R. (1987/2001). Hoe haal je wat in je hoofd. De nieuwe denktechniek NLP. Utrecht: Kosmos.
Liekens, P. (2001). NLP en allergie. Deventer: Ankh-Hermes.