44. Emotionele groei door cliëntgerichte therapie

Hoe kan therapie genezen 44.

Carl Rogers (1902-1987) staat bekend om zijn cliëntgerichte therapie. Het wordt ook wel Rogeriaanse therapie of client centered therapie genoemd. Ik maakte al lang geleden kennis met zijn therapie tijdens mijn studie psychologie. Het kwam me over als een warme, empathische en gevoelsrijke therapiemethode.

Tegelijkertijd vond ik het moeilijker dan de praktische en concrete therapieën zoals cognitieve therapie en gedragstherapie. Ik had er ook op de een of andere manier moeite mee, maar ik begreep toen niet goed waarom. Nu kijk ik daar anders tegen aan.

In het boek van Ryckman (1985), Theories of Personality, wordt de therapie van Rogers kort en helder uiteengezet. Volgens Rogers begint en eindigt therapie met de subjectieve ervaringen van de cliënt. De innerlijke werkelijkheid, en niet de externe, objectieve werkelijkheid speelt de sleutelrol in het bepalen van iemands gedrag. Dat vind ik wel bijzonder omdat het zo’n heel ander uitgangspunt is dan bij de cognitieve therapie of gedragstherapie.

Psychotherapie kan je volgens Rogers zien als het proces ‘to become person’. Als therapeut kun je helpen door het aanvaarden van de volledige innerlijke wereld van de cliënt, die eigenlijk heel goed weet wat er met hem aan de hand is. Ofwel je kunt iemand helpen om een emotioneel volwassen en echt eigen persoon te worden.

De cliënt centered therapeut heeft geen vaste theoretische richting, en legt niets op. De therapeut biedt een veilige relatie met een onvoorwaardelijke, positieve acceptatie van de cliënt. Door voortdurend en empathisch stil te staan bij reacties die cliënten ervaren, kunnen ze tot inzichten komen, eigen verborgen emoties ontdekken en de eigen gezonde kern opnieuw tot uitdrukking leren brengen.

De therapeut geeft als ware de juiste, meest geschikte omstandigheden voor de persoonlijke groei van de cliënt. Je kunt je voorstellen dat deze therapie vaak tamelijk lang kan duren.

Innerlijke krachtbron voor emotionele groei

Rogers gaat er daarbij vanuit dat er een natuurlijke, innerlijke motivatie en krachtbron bestaat die er voor zorgt dat we onszelf kunnen handhaven en verder kunnen ontwikkelen tot waardevolle, rijpe volwassen personen. Hij veronderstelde daarbij dat de mensen van nature goed zijn, maar geblokkeerd kunnen zijn in hun ontwikkeling, waardoor ze misstappen begaan en verkeerde keuzes maken.

Nu weet ik ook waarom ik me vroeger niet zo thuis voelde bij deze stroming. Ik vond het moeilijk te rijmen met mijn ervaringen dat mensen niet alleen positieve, innerlijke krachten hebben, maar wel degelijk ook negatieve, destructieve, innerlijke krachten. Mijn interesse in Freud en de psychoanalyse werd juist gevoed door mijn ervaringen met de immens gevaarlijke, destructieve krachten die emoties kunnen hebben.

De ideeën van Rogers gingen me een stapje te ver de andere kant op. Ik heb dan ook lange tijd te weinig oog gehad voor deze therapie. Straks zal ik je wat vertellen over Miller (2004) en zijn zienswijze dat de cliënt de held is van zijn eigen leven. Door Miller heeft de cliëntgerichte therapie veel meer mijn waardering gekregen.

Eerst ga ik echter verder met enkele andere veelbelovende therapieën die psychische klachten kunnen genezen of verminderen. Een therapie die momenteel veel belangstelling krijgt, is gebaseerd op acceptatie en betrokkenheid, de Acceptance en Commitment Therapie, of ACT van Hayes en Smith (2006). Die therapie vraagt je om je moeilijkheden en pijn te accepteren en aan te gaan. Ik vertel je graag hoe zij voor zich zien hoe je dat kan doen.

Blanchefleur Johnston  Blanchefleur Johnston

Literatuur
Ryckman, R.M. (1985). Theories of Personality. Belmont: Wadsworth.
Duncan, B.L., Miller, S.D., and Sparks, J.A. (2004). The heroic client. San Francisco: Jossey-Bass.
Hayes, S.C. en Smith, S. (2006). Uit je hoofd in je leven. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

Advertenties

43. Emotionele ontvankelijkheid als sleutel voor verbondenheid

Hoe kan therapie genezen 43.

De zoektocht van Sue Johnson (2012) naar succesvolle relatietherapie leverde haar uiteindelijk een diepgaand inzicht op. Ze keek steeds opnieuw naar de opnames van relatiegesprekken om de transformaties te begrijpen die ze daar zag gebeuren. Tenslotte vond ze het antwoord op haar vraag waarom er een positieve verandering tussen partners kon optreden.

Toen ze nogmaals keek naar de dramatische momenten die relaties hadden getransformeerd, zag ze een grote gelijkenis met de hechtingstheorie van Bowlby (1980, zie blog 19). Ze concludeerde dat het succes van een relatie stond of viel met de mogelijkheid tot veilige emotionele verbinding, de basis voor beminnen en bemind worden. Deze emotionele ontvankelijkheid ziet ze als de sleutel voor verbondenheid. Hierop baseerde Johnson (2012) haar Emotionally Focused Therapie, ook wel EFT genoemd.

De meeste verwijten in de ruzies begon ze te zien als een wanhopige roep om hechting, een protest tegen verlies van verbondenheid. Zo’n protest kan alleen worden weggenomen als de geliefde dichterbij komt en de ander vasthoud en geruststelt. Niets anders helpt. En als dat herstel van verbondenheid niet tot stand komt, gaat de strijd door. Een van de sleutelingrediënten van herstel van de relatie is deze speciale vorm van emotionele ontvankelijkheid gebaseerd op de hechtingtheorie.

Ze begreep dat alle conflicten, heftige emotie en drama’s die ze tijdens de sessies meemaakte, draaiden om hechtingsbanden. Daarmee had ze ook een plattegrond gevonden voor de liefde en kon ze nu systematisch de stappen van de reis plannen naar een speciale vorm van liefdevolle verbondenheid. Met de methode die ze ontwikkelde kunnen volgens Sue Johnson niet alleen relatietrauma’s geheeld worden, maar kunnen ook andere soorten trauma’s of monsters uit onze jeugd geheeld of verjaagd worden.


Hoelang duurt Emotionally Focused Therapie?

Op basis van haar ontdekkingen ontwikkelde Sue Johnson een vastomlijnde therapie. Het bestaat uit zeven gesprekken die een speciale vorm van emotionele ontvankelijkheid willen bevorderen. Die emotionele ontvankelijkheid noemt ze de sleutel tot duurzame liefde. Centraal daarin staat het leren durven uiten van je kwetsbare behoeften naar je partner.

Er moet dan wel heel hard gewerkt worden. Elk gesprek heeft zijn eigen thema. Het vijfde gesprek heeft bijvoorbeeld het thema ‘Kwetsuren vergeven’. Hierin worden de zes stappen naar vergevingsgezindheid besproken. Het zesde gesprek heeft als thema ‘De band versterken via seks en aanraking’. Daarin wordt onder andere uitgelegd wat de verschillen zijn tussen geïsoleerde seks, troostseks en synchrone seks. De belofte wordt gedaan dat veilige relaties de springplank zijn naar de meest opwindende en avontuurlijke erotische ontmoetingen.

Ik vind het bijzonder knap hoe zij ingewikkelde thema’s zo helder, compact en aanstekelijk heeft verwoord. Er komt wel een stemmetje in me op dat zegt dat de hechtingtheorie van Bowlby een hele mooie, maar niet de enige route is naar het verbeteren van een relatie. Soms kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een te veel aan hechting of aanhankelijkheid. Dan gaat het in een relatie meer om ‘Laat me los’ dan ‘Houd me vast’.

De methode komt me soms ook wel wat optimistisch of idealistisch over vanwege de grote beloften die erin worden gedaan. Na dit uitstapje over de ideeën van Johnson, ga ik terug naar een meer bescheiden therapeut, die empathie als allerbelangrijkste ingrediënt van zijn therapie zag, Carl Rogers.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston

Literatuur
Bowlby, J. (1980). Attachment and Loss, Volume 1, Attachment. London: Pimlico. Johnson, S. (2012). Houd me vast. Zeven gesprekken voor een hechtere en veilige relatie. Utrecht: Kosmos.

42. Sue Johnson: Houd me vast

Hoe kan therapie genezen 42.

Ik benadruk graag hoe belangrijk een voedend contact met andere mensen kan zijn voor de psychische gezondheid. Hulp, steun en intimiteit kunnen dienen als bron van energie en ontspanning. Het is als zuurstof van het psychische leven zoals Kohut (1984) het noemde. Zoals we zuurstof nodig hebben om te ademen, hebben we ook anderen nodig die ons kunnen voeden en energie geven (blog 4).

Toch zijn er niet zoveel therapeuten die dit ook direct als uitgangspunt van hun therapie kiezen. Kohut en Bowlby (1980, blog 19) deden dit wel. Zij maakten duidelijk wat goede relaties en hechting met andere mensen kunnen betekenen. Dat is ook een reden waarom ik nu graag wat vertel over Sue Johnson (2012) en haar relatietherapie. Zij ontwikkelde de methode ‘Houd me vast’. Dit is een methode waarin de rol van empathie, liefde en hechting heel helder naar voren komt.

Met het uitstapje dat ik nu maak, ga ik overigens niet in op de relatietherapie zelf en hoe dat in zijn werk gaat. Het gaat mij steeds om de schat aan ervaring van therapeuten en hun ontdekkingen hoe ze cliënten hebben kunnen helpen. Sue Johnson past daarom heel goed in dit rijtje. Ze heeft heel knap uiteengezet hoe haar therapie kan helpen genezen.

Wat maakt een relatietherapie succesvol?

Sue Johnson vertelt dat ze er lang over gedaan heeft om te begrijpen hoe ze stellen kon helpen om weer tot elkaar te komen. Vanuit haar werk als psychotherapeut had ze al ervaren dat het luisteren naar en het ingaan op sleutelemoties essentieel waren voor verandering in individuele therapie. Toch kwam ze daarmee niet veel verder in relatietherapie. Ze merkte dat ze er op de een of andere manier naast zat.

Ze keek urenlang gefascineerd naar op de band vastgelegde sessies en besloot te blijven kijken totdat ze de dramatische gestrande liefdes die ze daar zag echt zou begrijpen. Uiteindelijk zag ze een duidelijk plaatje. Ze zag relaties waarin de ene partner de aanvallende, verwijtende partij bleek en de andere partij zich steeds meer terugtrok.

Er viel haar iets op aan de partners die zich meer op zichzelf hadden teruggetrokken. Als deze partners in staat waren om hun angst voor verlies en isolement op te biechten, konden ze ook gaan praten over hun verlangen naar genegenheid en verbondenheid. Die openbaring bewoog dan de verwijtende partners om met meer tederheid te reageren, en om hun eigen behoeften en angsten met de ander te delen. Plotseling leek het alsof beide partners naakt, maar sterk van aangezicht tot aangezicht tegenover elkaar stonden.

Ze beschrijft dit als wonderbaarlijke en dramatische momenten. Ze veranderden alles en vormden het begin van een nieuwe positieve spiraal van liefde en verbondenheid. Paren vertelden haar dat dergelijke momenten hun leven veranderd hadden.

Toch gaf dat haar nog niet het gevoel dat ze het helemaal begreep. Ze wilde nog verder kijken en het nog beter begrijpen. Ze zag toen iets waardoor alles op zijn plek viel, en ze de sleutel kreeg tot succesvolle relatietherapie. Daar zal ik nog wat meer over vertellen.

Blanchefleur Johnston  Blanchefleur Johnston

Literatuur
Bowlby, J. (1980). Attachment and Loss, Volume 1. London: Pimlico.
Johnson, S. (2012). Houd me vast. Zeven gesprekken voor een hechtere en veilige  relatie. Utrecht: Kosmos.
Kohut, H. (1984) How does analysis cure? Chicago: Chicago Press.

41. Honderden effecten bij gedragstherapie

Hoe kan therapie genezen 41.               

Ik wil je nog iets vertellen over het effect van gedragstherapie. Eerder zei ik al iets over het probleem dat een therapeut zelf ook doelen heeft in de therapie, die niet altijd bijdragen aan de behandeling (zie blog 25. Elke therapeut zijn eigen doel). Dat geldt zeker bij gedragstherapie. Als therapeut kun je bij gedragstherapie makkelijk het gevoel krijgen dat de therapie is geslaagd, terwijl de cliënt met een heel ander, soms erger probleem blijft zitten.

Brinkman (1993) voegt daar aan toe dat er niet één effect is tijdens de therapie, maar honderden. En elke therapeut of waarnemer kan hetzelfde verschijnsel op een andere manier waarnemen. Hij eindigt met de opmerking dat praten over het effect van de therapie tamelijk zinloos is, zelfs al gaat het over dezelfde cliënt.

Praten over het succes van een therapie is nog zinlozer. Een gedragstherapeut heeft volledig zijn eigen voorstelling, theorie en gedachten over de specifieke effecten, en daar heeft hij weer eigen emotionele reacties en waarderingen en meningen over.

Inzicht in de veranderlijkheid van zijn eigen gedachten, en begrip voor de eigen gekleurdheid van zijn waarnemingen en oordelen door de eigen vroegere leerervaringen kunnen therapeuten misschien behoeden voor naïef optimisme bij successen. Inzicht in de beperkingen van zichzelf en anderen kan hen ook bewaren voor pessimisme en verlies voor interesse in het eigen vak bij de regelmatige voorkomende mislukkingen.


De black box blijft dicht

Gedragstherapie wil graag een wetenschappelijke en evidence based methode zijn die niet gaat over persoonlijke beleving omdat dat wetenschappelijk ingewikkeld is. Dit geeft tegelijk ook de beperking van gedragstherapie aan. Het zichtbare gedrag kan goed veranderd worden, en dat kan heel succesvol en nuttig zijn.

Het innerlijk van de cliënt blijft echter een black box. Als een cliënt zich beter en socialer kan gedragen, hoeft dat bijvoorbeeld niet te betekenen dat hij ook meer plezier in relaties heeft gekregen of meer bevredigende relaties met anderen kan aangaan. Daar gaat de gedragstherapie niet over.

Gedragstherapie gaat meestal over zichtbare en meetbare dingen, terwijl het innerlijk van een cliënt zich daar aan onttrekt. Wat ik zelf nog lastiger vind, is dat het ook tamelijk onpersoonlijk kan overkomen.

Ik zie het zelf als een directe en nuttige vorm van therapie waarbij je heel veel vaardigheden kunt leren, maar waarbij weinig steun, empathie of betrokkenheid komt kijken.

Als tegengif tegen deze vrij technische en directe manier van therapie bedrijven wil ik je daarom meenemen naar een andere werkelijkheid waar steun, empathie en liefde de boventoon voeren, de therapie van Sue Johnson (2012).

Blanchefleur Johnston    Blanchefleur Johnston

Literatuur
Orlemans, J.W.G., Brinkman, W., Eelen, P., Haaijman, W.P. en Zwaan, E.J. (1993). Handboek voor Gedragstherapie, deel 1. Houten: Bohn, Stafleu, Van Loghum.

Johnson, S. (2012). Houd me vast. Zeven gesprekken voor een hechtere en veilige relatie. Utrecht: Kosmos