39. Waardoor verdwijnen de klachten bij gedragstherapie?

Hoe kan therapie genezen 39.

Hoe kunnen klachten verdwijnen door te kijken naar iemands gedrag? Cliënten kunnen door de hele concrete analyse van hun klachten erachter komen dat de klachten die ze hebben op de lange termijn erger zijn en onhandiger dan het probleem dat ze ermee vermijden (Orlemans, 1993).

Een cliënte heeft bijvoorbeeld last van duizeligheid gekregen toen ze boodschappen deed. Ze is erg geschrokken van deze duizeligheid en is snel naar huis gegaan. Eenmaal thuis verdwenen de klachten vrij snel. Ze is vervolgens gaan vermijden om te winkelen omdat ze in een winkel nu bang is om duizelig te worden of flauw te vallen. Ze kan merken dat dit op korte termijn natuurlijk goed werkt. Zolang ze niet in de winkel komt, heeft ze geen last van de klachten. Op de lange termijn perkt ze daarmee haar leven echter erg in en wordt ze steeds afhankelijker van anderen.

Ze kan leren dit gedragspatroon met behulp van de therapeut vervolgens te doorbreken. Ze leert dat haar klachten van duizeligheid en flauwvallen op zich geen kwaad kunnen. Ze leert dat het flauwvallen in een winkel misschien wel naar of akelig is, maar dat het uiteindelijke gevolg van het vermijden van deze gevoelens nog veel vervelender is.

Bovendien kan ze gaan merken dat haar angst om flauw te vallen uiteindelijk verdwijnt, omdat datgene waar ze bang voor is helemaal niet zal gebeuren. Feitelijk is ze namelijk niet flauw gevallen in de winkel, ze is er alleen bang voor dat het gaat gebeuren. Als ze naar de winkel gaat en kijkt wat er gebeurt, zal ze merken dat ze niet zomaar flauwvalt.

Dit heet ook wel exposure. Door het blootstellen aan dat waar je bang voor bent, kun je leren dat het iets is dat in je eigen gedachte plaatsvindt, en dat het in het echt uiteindelijk niet gebeurt. Het vermijdende gedrag is dus vaak niet nodig, omdat datgene wat je denkt dat gaat gebeuren, helemaal niet in het echt gaat gebeuren.

Mijn ervaringen is dat dit in sommige gevallen inderdaad werkt. Helaas vaak ook niet omdat er nog heel andere, vaak onbewuste dingen een rol spelen. Je ziet dan een verschuiving van klachten, waarover straks meer.


Cirkel van angst en vermijding
doorbreken

Soms kan het natuurlijk wel gebeuren dat je duizelig wordt en echt flauwvalt. Iemand kan wel eens flauwvallen in het openbaar. Dat kan op zich echter helemaal geen kwaad. Op zo’n moment zakt het bloed uit je hoofd snel in je benen, omdat er een plotselinge vaatverwijding is ontstaan door een hormonale of emotionele schommeling. Je lichaam beschermt onmiddellijk je hersenen en zorgt er voor dat je gaat liggen om weer bloed naar je hersenen te laten stromen.

Omstanders reageren meestal vriendelijk en schieten toe om je bij te staan. Toch kunnen sommige mensen angst blijven houden om flauw te vallen. ook als ze weten dat het geen enkel kwaad kan. Het kan soms een hele zoektocht zijn waarom iemand angst houdt, terwijl hij met zijn verstand heel goed weet dat hij niet bang hoeft te zijn.

Bij sommige mensen heeft het bijvoorbeeld te maken met de indruk die ze bij andere mensen maken als ze flauwvallen. Veel mensen hebben moeite om zichzelf te laten zien op momenten dat ze zich kwetsbaar voelen. Ze zien het als een teken van persoonlijk tekortschieten en schamen zich ervoor. De angst om flauwtevallen heeft dan niet zozeer te maken met de fysiologische reactie of angst voor duizeligheid zelf, maar met angst om te falen of voor zwak aangezien te worden.

Door steeds opnieuw te bespreken wat het verband is tussen de klachten en het vermijdingsgedrag en oplossingen te bieden om anders met dat vermijdingsgedrag om te gaan, kunnen de symptomen verdwijnen. Als een cliënt de cirkel van angst en vermijding kan doorzien, kan ze andere keuzes gaan maken in haar gedrag.

Niet alleen angstklachten maar bijvoorbeeld ook depressieve klachten kunnen met gedragstherapie behandeld worden. Veel voorkomend bij depressie is dat mensen hun sociale leven hebben beperkt, bijvoorbeeld uit teleurstelling over het contact met andere mensen. Door het verminderd aantal contacten en isolatie krijgen ze steeds minder positieve ervaringen en blijven ze in hun eigen negatieve beloningscirkel zitten. Vermijden van contact voorkomt in ieder geval teleurstelling of kritiek.

Typisch voor gedragstherapie is om mensen met een depressie weer te activeren, dat wil zeggen allerlei activiteiten te laten ontplooien waardoor ze weer meer positieve ervaringen en prikkels kunnen opdoen. Dat kan bij bepaalde cliënten voldoende zijn om weer zin en plezier in het leven te krijgen.

Blanchefleur Johnston    Blanchefleur Johnston

Literatuur
Orlemans, J.W.G., Brinkman, W., Eelen, P., Haaijman, W.P. en Zwaan, E.J. (1993).
Handboek voor Gedragstherapie, deel 1. Houten: Bohn, Stafleu, Van Loghum.

Advertenties