17. Melanie Klein: liefde, schuld en reparatie

Hoe kan therapie genezen 17.

In therapie ontwikkelen zich vaak tegenstrijdige positieve en negatieve gevoelens ten aanzien van de therapeut (Malan, 1983, zie vorige blog). Deze tegenstelling tussen positieve en negatieve gevoelens staat ook wel bekend als de depressieve positie. Dit is een fase in de therapie die Melanie Klein als eerste zo benoemde. In haar boek ‘Love, guilt and reparation’ (1975) beschrijft ze hoe ze daar toe kwam. Melanie Klein leefde van 1882 tot 1960. Ze wordt wel de moeder van de psychoanalyse genoemd. 

Het begrip depressieve positie klinkt een beetje somber, maar eigenlijk is het therapeutisch belangrijk om de depressieve positie te bereiken. De depressieve positie kan je zien als  een ontwikkelingfase van een kind. In deze fase ga je als kind beseffen dat de moeder of verzorger die je voedt, steunt en helpt, tegelijkertijd ook iemand blijkt te zijn op wie je heel boos kan worden omdat die er niet altijd voor je is, en een eigen leven leidt.

Als je je bewust wordt dat de liefde en de haat die je voelt, gericht blijken te zijn op dezelfde persoon, gaat dat vaak gepaard met een gevoel van depressie en schuld. Een kind voelt zich slecht en verdrietig omdat het zich realiseert dat de eigen woede gericht is tegen iemand die het kind liefheeft, en het juist zo graag naar de zin wil maken. Het kind realiseert zich op een gegeven moment dat die persoon, meestal de moeder, niet ongevoelig is maar iemand met eigen gevoeligheden en emoties. Van daaruit ontstaan gevoelens van schuld, meeleven en empathie en ook de neiging om de liefde te willen repareren en het weer goed willen maken.

Twintig procent onthouden
Voor ik verder ga, wil ik even een antwoord geven op een vraag die er vast in je opgekomen is. Verwacht ik dat je dit nu allemaal gaat onthouden om straks een goede keus te kunnen maken? Ik kan je zeggen dat ik dat in het geheel niet verwacht. Ik wil je graag zo volledig en goed mogelijk voorlichten, maar het is een bekend verschijnsel dat mensen maar iets van twintig procent onthouden van wat hen wordt verteld. Dat geeft niets. Mensen onthouden namelijk juist datgene wat het meest belangrijk voor hen is, hen het meeste raakt. 

Ik kan alleen niet weten wat dat bij jou zal zijn, dus wil ik toch graag zoveel mogelijk vertellen van wat ik weet. Bovendien heb ik ook wel de behoefte om een keer te laten zien wat voor kennis er wel niet allemaal voor handen is over therapie. En meer nog misschien, vind ik het geweldig leuk om in relatief eenvoudige woorden de complexe ideeën van anderen toegankelijk te maken voor iemand zoals jij die net zo nieuwsgierig is als ik naar wat er nu allemaal gebeurt in therapie. Ik kan je ook beloven dat ik na de moeilijkste vorm van therapie, de psychoanalyse, waar ik het tot nu toe over heb gehad, straks zal toekomen aan minder complexe vormen van therapie.

Ik heb overigens bewust gekozen om eerst de psychoanalyse te bespreken. Veel moderne vormen van therapie zijn daar namelijk uit voortgekomen. Je krijgt zo bovendien een indruk hoe bepaalde vormen van therapie zoals cognitieve therapie en EMDR eigenlijk gebruik hebben gemaakt van de bijzondere kennis van de psychoanalyse.

Dan ga ik nu eerst graag verder met de fascinerende, fantastische of ook wel fantasmagorische ideeën van Melanie Klein. Een fantasmagorie is de naam van een toverlantaarn uit de 18e eeuw die beelden op muren of rook kon projecteren, waarmee een soort schimmenwereld opgeroepen kon worden. Dat beeld kwam bij me op toen ik haar ideeën probeerde te vatten.

Blanchefleur Johnston  Blanchefleur Johnston

Literatuur

Klein, M. (1975). Love Guilt and Reparation and other Works 1921-1945. London: Vintage.
Malan, D.H. (1983). Individuele psychotherapie. Houten: Bohn, Stafleu, van Loghum.

Advertenties