16. Climax van de therapie en ommekeer

Hoe kan therapie genezen 16.

Van de vele, zeer gevarieerde voorbeelden die Malan (1983) geeft van therapie wil ik er graag één uitlichten. Het is een duidelijk voorbeeld van de climax van een therapie waarin het belang van zowel positieve als negatieve emotionele reacties in de therapie duidelijk wordt. Het keerpunt in die therapie bestond uit een integratie van deze positieve en negatieve ervaringen in de relatie met de therapeut. 

Malan beschrijft heel precies wat er voor zorgde dat er een ommekeer kwam in de therapie bij een vrouwelijke cliënte. Wat deze cliënte nodig had tijdens haar therapie was namelijk niet alleen een warmvoelend begrip voor de werkelijke tekort gekomen zorg en de verwaarlozing die de cliënt in haar jeugd had mee gemaakt, maar ook een meedogenloze duiding dat haar reactie op die verwaarlozing een vicieuze cirkel betekende.

Ze herleefde zo in de relatie met de therapeut enerzijds de behoefte om iemand heel hard nodig te hebben en tegelijkertijd het gevoel te hebben door hem alleen gelaten te worden met de verantwoordelijkheid, en zich weer ongewenst en ongeliefd voelde. En hoe ze daarop nog steeds reageerde door zich met woede en haat van mensen afsloot en haar eenzaamheid vergrootte.

In een dergelijke therapeutische situatie zijn zowel de positieve gevoelens, het nodig hebben van de therapeut, als de negatieve gevoelens, zich ongeliefd voelen en met woede en gekrenktheid daarop reageren, op dezelfde persoon gericht. Oftewel, de persoon die de cliënte nodig heeft, is ook de persoon die ze haat. De climax van de therapie bestaat dan uit de uiteindelijke integratie van de twee zeer tegengestelde gevoelens.

Toen de cliënte zich daadwerkelijk ten volle realiseerde dat ze zich ongewenst voelde, ook bij de therapeut, maar tegelijkertijd kon ervaren dat zij ook geliefd was, kon de onrust veranderen in een gevoel van berusting en vredigheid. Dat laatste was de ommekeer waardoor de therapie volgens Malan uiteindelijk kon gaan werken.

Op het bestaan van zeer tegenstrijdige gevoelens wil ik graag zo nog wat verder ingaan. Eerst moet er iets anders van mijn hart.

Frustratie door tegenstrijdige verklaringen
Malan geeft een enorme hoeveelheid voorbeelden hoe zijn therapie in de praktijk in zijn werkt gaat. Hij legt uit dat, wat op het eerst gezicht evident lijkt, bij een tweede of derde beschouwing toch weer anders geduid kan worden. Hij is ook in staat om verklaringen die tegenstrijdig lijken toch weer logisch te laten klinken. Soms werd ik echter tureluurs van zijn steeds weer nieuwe verklaringen van dezelfde situatie.

Wat wil je nu eigenlijk, ging het door me heen. Het lijkt wel of je jezelf aan het verdedigen bent. Je belicht elke situatie van zoveel kanten dat ik af en toe volledig de draad kwijt raak. Dacht ik eindelijk een het voorbeeld te begrijpen en dan ga je er nog een keer op in waarbij je je vorige positie zelf weer ter discussie stelt. Alsof je erdoor heen glibbert, nooit te pakken bent op een echte verklaring, en altijd weer een nieuwe bij de hand hebt. Ik kreeg af en toe erg weinig vat op. Ook na meerdere lezingen bleef ik soms verbaasd en haast bedwelmd achter door de hoeveelheid verklaringen.

Zelf geeft Malan aan dat hij graag terug wil naar de elementaire uitgangspunten van de psychoanalyse, namelijk naar pure waarnemingen, zoals ook alle andere wetenschappen zich bezighouden met waarnemingen. Deze waarnemingen, hoe vreemd of verontrustend ze ook mogen zijn, zouden volgens hem onweerlegbaar vastgesteld kunnen worden. Hij geeft dan ook vele voorbeelden en waarnemingen als bewijzen voor zijn ideeën. Hij gebruikt zijn waarnemingen af en toe als zeer sterk bewijsmateriaal,  dat zeer geloofwaardig overkomt. Toch vind ik het toch niet helemaal te volgen, laat staan onweerlegbaar.

En dat verwijt ik hem misschien wel. Hij gaat te ver door en maakt het zo ingewikkeld dat niemand hem na kan doen. Zijn theorie klinkt eigenlijk wel simpel. Met zijn ene driehoek van Verdediging, Angst en een Verborgen gevoel en de tweede driehoek, Anderen, Therapeut en Ouder legt hij allerlei verbindingen die heel fraai beschreven zijn, maar ook soms onnavolgbaar. Soms denk ik aan het scheermes van Ockham en zou ik elke verklaring die er een te veel is, weg willen scheren om eindelijk te begrijpen wat hij bedoeld heeft.

Zo, dat luchtte op. Ondanks mijn frustratie ben ik gefascineerd geraakt door wat hij ziet als kern van het therapeutisch proces, het aangaan en integreren van heftige, pijnlijke, verborgen tegenstrijdige gevoelens. Om weer wat meer in een therapeutische stemming te komen, ga ik verder met iemand die de functie van tegenstrijdige gevoelens uitstekend benoemd heeft, Melanie Klein.

Blanchefleur Johnston   Blanchefleur Johnston


Literatuur

Malan, D.H. (1983). Individuele psychotherapie. Houten: Bohn, Stafleu, van Loghum

Advertenties