8. Afstand doen van een fantasiewereld

Hoe kan therapie genezen 8

Om te genezen is het volgens Horney (1991) noodzakelijk om met behulp van therapie de fantasiewereld uit je kindertijd te boven te komen (zie vorige blog). Dit afstand doen van de fantasiewereld uit de kinderwereld kan een moeilijk proces zijn. Mensen zijn meestal zeer overtuigd van hun eigen manier van doen.

De manier die zij hebben gevonden om zich te ontwikkelen en staande te houden, voelt als de beste manier om vervulling en rust in hun leven te vinden. De eigen vertrouwde manier om met moeilijkheden om te gaan, gaf tot nu toe een innerlijke kracht en zelfverzekerdheid, die vaak hard nodig is geweest. 

Voor een cliënt zijn de eigen waarden tot nu toe helder, duidelijk, juist en veilig (Horney, 1991). Dat geeft iemand niet zomaar op. Het is angstig om onder de ogen te zien dat datgene wat iemand als veilig ervaart juist een belemmering kan zijn voor groei. Het is angstig om te ontdekken dat je zaken waarvan je in fantasie heb bedacht dat je ze kon, in werkelijkheid nog nooit hebt uitgevoerd en ervaren.

Illusies, bluf, trots en make-belief moeten plaatsmaken voor het werkelijk uitvoeren van dingen die je moeilijk vindt en waarbij je misschien afgaat in de ogen van anderen, wordt uitgelachen of vernederd. Als dat allemaal lukt, ga je de omgeving op een andere, reëlere manier waarnemen, je gaat moeilijkheden anders en lichter ervaren en je leert je anders, rijper of volwassener gedragen.

Dit proces van emotionele groei en ontwikkeling is een behoorlijke, misschien wel enorme opgave waar je vaak gedurende een paar jaar in therapie aan werkt. Psychoanalytische therapieën zoals die van Horney nemen wat betreft meestal enkele jaren in beslag.

Ik hoor je zuchten. Je vraagt je af of het echt zolang duurt? Ja, en nee. Dat hangt mede af van de basis van de problemen waarmee je start. Ik zal je straks ook vertellen over allerlei andere, kortdurende therapieën, die ook heel nuttig kunnen zijn, afhankelijk van de soort problemen waar je mee zit.

Waardevolle taal, maar lastig te begrijpen
Mijn bewondering voor Horney en haar therapeutische werk weerhoudt me ook niet van enig commentaar. Ik heb genoten van haar boeken, maar ik baal er van dat ik het niet makkelijk kan her halen en uitleggen. Het kostte me zo ie zo tamelijk veel moeite om haar manier van denken te begrijpen. Heel jammer vind ik dat, want het komt me zeer waardevol over wat zou voor haar cliënten heeft betekend. 

Ze zeggen wel eens dat kennis hebben en er niet naar kunnen handelen, eigenlijk geen kennis van betekenis is. Alleen ervaringskennis telt uiteindelijk, kennis waar je wat mee kan doen. Dat voel ik hier heel duidelijk. Ik zal je verklappen dat ik begrijp wat ze schrijft, maar dat ik er zelf nog niet heel veel mee kan. Ingewikkelde vormen van therapie hebben heel veel oefening nodig. Misschien leef ik nog teveel in een mijn eigen denkwereld om het geheel goed te kunnen doorgronden. Of, wat ook kan, dat ik wel vrij veel kennis heb van psychoanalytische therapie, maar veel te weinig ervaring, waardoor het voor mij moeilijk is het echt te beheersen.

Helaas moet ik daarbij ook de conclusie trekken dat de kennis die ik hier met je deel lang niet altijd ervaringskennis is. Als ik naar mezelf kijk, zie ik vaak een boordevol, alles behalve blanco papieren vel, dat ik volgeschreven heb met de kennis van allerlei boeken, waarover ik je nu vertel. Ik heb een hoofd vol kennis die er uit wil. Ik zou mijn tijd wat dat betreft misschien beter kunnen besteden aan het helpen van meer cliënten dan aan het doorgronden van therapie.

Tegelijkertijd voel ik me echter nog steeds onbeholpen als het gaat om het genezen van psychische problemen. Ik wil goed genoeg zijn, en misschien wel meer dan goed genoeg als therapeut om anderen, en liefst iedereen, daadwerkelijk te kunnen helpen. Daar moet ik nog iets mee. Misschien ben ik te bescheiden of juist te overmoedig, dat mag je zelf beoordelen. Over bescheidenheid valt me overigens iets te binnen.

Verschil in bescheidenheid tussen therapeuten
De bescheidenheid over de mogelijkheden van therapie verschilt per therapeut. Ik vertelde eerder dat Kohut (1984) stelde dat hij cliënten werkelijk kon genezen (blog 3). Horney was daar duidelijk bescheidener over. Er is ook wel een duidelijk verschil tussen hen. Bij Horney ligt de sleutel tot herstel in het ontwikkelen van je ware, reële Zelf en het loslaten van het ideale Zelf. Bij Kohut is dat ook belangrijk, maar niet genoeg om te herstellen. Daar ligt de nadruk op het belang van de nieuwe interacties en de voedende response van belangrijke anderen.

Aan de ene kant overschatte Kohut zichzelf misschien, aan de andere kant gaat hij toch net een stap verder dan Horney. Waar Horney vooral naar de cliënt zelf kijkt en de eigen persoonlijke groei, legt Kohut de nadruk op het voedende contact met andere mensen in en buiten het therapieproces. Wie weet is juist het leren aangaan van voedende interacties met anderen de uiteindelijke stap die nodig is om daadwerkelijk weer psychisch gezond te worden. Daar kom ik later zeker op terug. Eerst wil ik je laten kennismaken met een aantal andere therapeuten, te beginnen met Freud (volgende blog).

Blanchefleur Johnston         Blanchefleur Johnston

Literatuur
Horney, K. D (1991). Neurosis and human growth, The struggle towards self realisation.
Kohut, H. (1984) How does analysis cure? Chicago: Chicago Press.

Advertenties