7. Innerlijke conflicten door een ideaalbeeld

Hoe kan therapie genezen 7

De overgang van kind naar volwassene, de puberteit, kun je bij uitstek de tijd noemen om allerlei verschillende soorten gevoelens te ontdekken en emotioneel te groeien. Allerlei emoties, spanningen, onzekerheden en groeipijnen horen daarbij. Volgens de Amerikaanse psychiater en psychoanalytica Karen Horney (1991, vorige blog) ontstaan spanningen of innerlijke conflicten vooral als je eisen aan jezelf stelt die passen in het ideaalbeeld, maar die niet horen bij het ware zelfbeeld. 

In de puberteit of later kan een gevecht ontstaan tussen het ware zelf, datgene wat je echt kan en bent, en het ideale zelf, dat wat je in je verbeelding kunt of wilt zijn. Dit levert intern behoorlijke conflicten op, die je kunt voelen in de vorm van ontevredenheid, verzet, angstaanvallen, somberheid, moeheid, of uitputting.

Als je een ideaal zelfbeeld nastreeft, voel je je de ene keer geweldig als het af en toe inderdaad lukt om aan je idealen te voldoen. Het andere moment voel je volledig tekortschieten op moment dat je er niet aan kan voldoen. Zo krijg je een wisselend, instabiel gevoel afhankelijk van de normen die je hebt gesteld. Ook kunnen mensen op allerlei manieren gaan proberen dit ideaal beeld in stand te houden, waarbij veel middelen geoorloofd zijn, van lief zijn, iets voor een ander doen, vleien, beïnvloeden, tot jokken, bedriegen, liegen, bedreigen en manipuleren.

Naast het ideale beeld van jezelf heb je ook een eigen oorspronkelijk, echt zelf. Dit ware zelfbeeld heeft weinig last van spanningen of conflicten. Daarbij streef je geen normen na, maar ontwikkel jezelf op basis van wensen en verlangens die in jezelf zitten. Je ontwikkelt je op basis van de spontane gevoelens die in je opkomen in plaats van aan de hand van wensen en normen van anderen. Je leert weer luisteren naar signalen van jezelf die zijn ondergesneeuwd door de opgelegde normen en wensen van anderen. Dit ware, echte, zelf is de basis van persoonlijke groei. Daar ligt ook de kern van therapie volgens Horney.

Ontwikkeling van eigen identiteit door therapie
Horney gaat er vanuit dat therapie een proces is dat zich in zijn eigen tempo ontwikkelt met een volledig eigen logica waarin steeds meer delen van de persoonlijkheid tot rijping komen.

Ze waarschuwt voor te optimistische, makkelijke en snelle genezing van klachten. Een snelle verbetering van symptomen betekent meestal niet erg veel. De symptomen zijn eigenlijk signalen van onderliggende problematiek die zo ie zo niet te genezen is. Volgens Horney kunnen we de verkeerde koers die de ontwikkeling van een persoon heeft genomen ook niet genezen. We kunnen iemand alleen assisteren om hem geleidelijk over zijn eigen moeilijkheden heen te laten groeien, zodat hij meer en meer een prettigere, minder veeleisende, constructieve ontwikkeling kan gaan volgen.

De doelen in therapie zijn gericht op het vinden van zichzelf, en de mogelijkheid om het ware zelf te ontwikkelen. Het aangaan van bevredigende menselijke relaties is daar een belangrijk deel van, maar ook voldoening kunnen ervaren in werk en het aangaan van verantwoordelijkheden.

Wat daarvoor nodig is, is in het kort dat iemand alle behoeften, wensen en doelen die zijn groei belemmeren, te boven kan komen of kan overwinnen. Iemand kan zich pas echt gaan ontwikkelen als die kan zien dat deze behoeften en gewenste doelen eigenlijk illusies zijn. Je zult je valse trots en hoop moeten gaan opgeven om je eigen echte mogelijkheden te bevrijden.

Je zou kunnen zeggen dat de sleutel van verandering ligt in de veranderde waarneming van het kind van zijn omgeving. Iemand kan zichzelf pas ontwikkelen als hij zich ontdaan heeft van een fantasievolle, maar irreële en te ideale kijk op de werkelijkheid. Geloof mij maar dat wat Horney beschrijft een moeilijk proces is, waarin je met pijn en moeite afstand moet doen van een fantasiewereld, waarin je je in de kindertijd zo veilig hebt gevoeld.

Blanchefleur Johnston     Blanchefleur Johnston


Literatuur
Horney, K. D (1991). Neurosis and human growth, The struggle towards self realisation.

Advertenties