4. Contact even noodzakelijk als zuurstof

Hoe kan therapie genezen 4

Contact even noodzakelijk als zuurstof? Hoe moet je dat zien? De psychiater Kohut (1984) stelt het nadrukkelijk in zijn boek ‘How does analysis cure?’ Volgens hem hebben we, net zoals we voortdurend zuurstof nodig hebben om te ademen, ook anderen nodig die ons kunnen voeden en energie geven. Energie krijgen van anderen, weerklank vinden, of empathische resonantie zoals Kohut het benoemt, is broodnodig voor je gezondheid.

We hebben zelfs een voortdurende echo nodig dat empathische resonantie echt mogelijk is in deze wereld. Dit betekent overigens niet dat iemand een therapeut daarvoor voortdurend nodig heeft en blijft houden. De voortdurende empathische feedback en het kunnen herstellen van misvattingen tijdens therapie zorgen er uiteindelijk voor dat de emotionele ontwikkeling die in de kindertijd geblokkeerd raakte, weer op gang komt. Iemand is daarna ook buiten de therapie in staat om anderen te vinden waarmee hij op een constructieve manier kan omgaan.

Het komt er op neer dat cliënten begrip ontmoeten, en ook frustraties ondervinden in het contact, dat dan uiteindelijk tot een goed einde worden gebracht. Het gaat er daarbij niet alleen maar om dat de therapeut luistert en je begrijpt, maar vooral ook dat de moeilijkheden in het contact er mogen zijn en bespreekbaar en hanteerbaar worden gemaakt.

Alleen empathisch begrip en steun is niet genoeg. Daarom heeft Kohut misschien gekozen voor het woord resonantie. Ik zou zeggen dat een therapeut in contact blijft, wat er ook gebeurt, en niet afhaakt als het te moeilijk of vervelend wordt. De therapeut leert de cliënt uiteindelijk waaruit een echt voedend contact bestaat. Je zou dit kunnen zien als een van de sleutelingrediënten voor therapie: ‘de ervaring van de beschikbaarheid van empathische resonantie’ of het ervaren van voedend contact van belangrijke personen rond de cliënt.

Weinig empathie voor ouders 

Toen ik de therapie van Kohut leerde kennen, raakte ik onder de indruk van zijn diepgaande methode van therapie om cliënten te genezen. Het spreekt me enorm aan vanwege de diepgang, menselijke betrokkenheid en warme empathische houding van de therapeut. 

Toch heb ik ook enkele bezwaren. Ik vind de begrippen die hij gebruikt soms moeilijk toegankelijk. Met het begrip beschikbaarheid van empathische resonantie ben ik bijvoorbeeld niet heel blij omdat het nogal abstract klinkt. Ik heb moeite me er iets bij voor te stellen en ook om het te onthouden. Ik zou daar graag meer aansprekende woorden voor willen vinden.

Iets anders zit me ook niet erg lekker. Naarmate ik zijn methode verder bestudeerde, viel het me namelijk steeds meer op dat Kohut wel een erg grote druk of schuld bij de ouders neerlegt. Hij zegt dat het kind is tekort gekomen. Het heeft te weinig steun en begrip ontmoet, en heeft zich daardoor emotioneel weinig kunnen ontwikkelen.

Kohut gaat er vanuit dat alle cliënten op zoek zijn naar warme, betrokken, onvoorwaardelijke liefde zoals een moeder dat zou hebben voor haar kind. Ik geloof wel dat de genegenheid van een moeder voor een kind iets heel moois en onvoorwaardelijks heeft. Ik geloof ook dat er een behoefte bestaat om onvoorwaardelijke steun en liefde te krijgen. Dat kan echter ook een kinderlijke wens zijn, die uiteindelijk niet vervuld kan worden, en ook niet meer nodig is, zodra je ander soort relaties met mensen kunt aangaan.

Ik denk verder dat niet alle cliënten op zoek zijn naar onvoorwaardelijke liefde. Ik kom ook cliënten tegen die gesmoord zijn door teveel liefde. Ik ken cliënten die teveel beschermd zijn en zich niet hebben kunnen losmaken van hun ouders. Ik ken ook cliënten die niet speciaal behoefte hebben aan onvoorwaardelijke liefde, maar bijvoorbeeld aan uitdaging, tegenwicht, of gelijkwaardigheid. Ik denk wel dat iedereen op zoek is naar voedende relaties en intiem contact, maar dat het per persoon verschilt wat er als voedend ervaren wordt.

Een klein, voorzichtig stemmetje in mij zegt daarom dat het misschien wel zijn eigen verborgen verlangen naar liefde was waar Kohut nog geen afstand van had kunnen nemen. Misschien wilde hij te aardig zijn voor zijn cliënten, en durfde hij de weerstanden waar psychoanalytische therapie veel gebruik van maakt, niet aan. Mogelijk ook had hij zelf grote moeite met de frustraties waar hij tijdens zijn eigen psychoanalytische therapie op gestuit was en wilde hij dat zijn cliënten niet aandoen. Daar kan ik me overigens levendig voorstellen. Psychoanalyse kan volgens mij uitermate frustrerend zijn. Daar kom ik later in mijn verhaal wel op terug.

Eerst wil ik nog iets zeggen over de strijd tussen Kohut en zijn psychoanalytische compagnons (volgende blog).

Blanchefleur Johnston    Blanchefleur Johnston

Literatuur
Kohut, H. (1984) How does analysis cure? Chicago: Chicago Press.

Advertenties